Zanim zaczniecie działać – sprawdźcie, co jest potrzebne
Działanie społeczne często zaczyna się od pomysłu: zorganizujmy wydarzenie, zróbmy kampanię, przygotujmy warsztaty, zbierzmy rzeczy dla potrzebujących. Dobry pomysł to jednak dopiero początek. Zanim zaczniemy działać, warto sprawdzić, czy odpowiada on na rzeczywistą potrzebę.
Temu właśnie służy diagnoza potrzeb. Jest to proces zbierania informacji, który pomaga zrozumieć, co dzieje się w danej społeczności, co działa dobrze, czego brakuje, kto doświadcza problemu i czego naprawdę potrzebują jego odbiorcy.
Diagnoza nie musi być skomplikowanym badaniem naukowym. W działaniach szkolnych i lokalnych może oznaczać spacer po okolicy, kilka rozmów, krótką ankietę, analizę dostępnych danych albo spotkanie z organizacją, która zna dany temat. Ważne, aby decyzja o działaniu nie wynikała wyłącznie z naszego przekonania: „wydaje nam się, że to jest potrzebne”.
Fundacja im. Stefana Batorego w materiałach programu Masz Głos określa diagnozę społeczną jako badanie społeczności służące poznaniu jej potrzeb, oczekiwań i problemów. Ważnym źródłem wiedzy są przy tym sami mieszkańcy, ale również lokalne organizacje, instytucje i eksperci.
Dobra diagnoza nie ma potwierdzić naszego pomysłu. Ma pomóc sprawdzić, czy dobrze rozumiemy sytuację.
| Metoda | Na czym polega? | Kiedy się przydaje? |
|---|---|---|
| Obserwacja | Przyglądacie się miejscu lub sytuacji i zapisujecie, co się dzieje. | Gdy chcecie sprawdzić sposób korzystania z przestrzeni, np. szkolnego korytarza, parku czy boiska. |
| Spacer badawczy | Przechodzicie określoną trasę, obserwując miejsca, bariery, zasoby i problemy. | Przy diagnozie przestrzeni szkoły, osiedla lub miejscowości. |
| Wywiad / rozmowa | Zadajecie kilka wcześniej przygotowanych pytań jednej osobie. | Gdy zależy Wam na poznaniu doświadczeń i przyczyn, a nie tylko krótkiej odpowiedzi. |
| Ankieta | Zbieracie odpowiedzi większej liczby osób na ten sam zestaw pytań. | Gdy chcecie sprawdzić, jak często pojawia się dana opinia lub potrzeba. |
| Sonda uliczna / szkolna | Zadajecie 1–3 krótkie pytania wielu osobom. | Do szybkiego rozeznania, zanim przygotujecie dokładniejsze badanie. |
| Punkt badawczy | Ustawiacie stolik, planszę lub tablicę i zapraszacie ludzi do pozostawiania opinii. | Podczas wydarzenia szkolnego, festynu albo w miejscu, przez które przechodzi dużo osób. |
| Mapa potrzeb i zasobów | Zaznaczacie na mapie miejsca ważne, dobre, problematyczne lub niewykorzystane. | Przy diagnozie okolicy i planowaniu działań lokalnych. |
| Fotodiagnoza | Dokumentujecie zdjęciami miejsca lub sytuacje i dodajecie krótkie komentarze. | Gdy analizujecie przestrzeń, dostępność lub stan otoczenia. |
| Warsztat diagnostyczny | Kilka osób wspólnie wskazuje problemy, potrzeby, zasoby i możliwe rozwiązania. | Gdy chcecie pogłębić temat i zebrać różne perspektywy. |
| Analiza danych zastanych | Korzystacie z istniejących raportów, statystyk, dokumentów i wcześniejszych badań. | Gdy część potrzebnych informacji już została zebrana. |
