1.1 Czym są zmiany klimatu?

Zmiany klimatu to długotrwałe zmiany średnich warunków pogodowych na Ziemi, spowodowane zarówno czynnikami naturalnymi, jak i działalnością człowieka. Od końca XIX wieku, wraz z rozwojem przemysłu, naukowcy zaobserwowali stały wzrost emisji gazów cieplarnianych, które przyczyniają się do globalnego ocieplenia.
Efekt cieplarniany jest zjawiskiem naturalnym, lecz jego nasilenie przez działalność człowieka prowadzi do destabilizacji klimatu.

Zmiany klimatu to długotrwałe, globalne lub regionalne zmiany średnich wartości temperatury, opadów, siły wiatrów i innych elementów klimatu. Różnią się od pogody, która jest krótkotrwałym stanem atmosfery. Zmiany klimatu były obecne na Ziemi od zawsze – spowodowane np. aktywnością wulkaniczną, zmianami orbity Ziemi czy cyklami słonecznymi. Współczesne zmiany mają jednak charakter antropogeniczny, co oznacza, że są spowodowane głównie działalnością człowieka.

Kluczowym mechanizmem jest efekt cieplarniany. To naturalne zjawisko, które utrzymuje średnią temperaturę na Ziemi na poziomie ok. +15°C, dzięki obecności w atmosferze gazów cieplarnianych: dwutlenku węgla (CO₂), metanu (CH₄), podtlenku azotu (N₂O) i pary wodnej. Bez efektu cieplarnianego temperatura Ziemi wynosiłaby ok. -18°C. Problemem jest jednak nasilenie efektu cieplarnianego przez działalność człowieka – spalanie paliw kopalnych, wycinka lasów, przemysłowe rolnictwo i transport zwiększają emisję gazów cieplarnianych. Stężenie CO₂ wzrosło z ok. 280 ppm (przed epoką przemysłową) do ponad 420 ppm w 2023 r.

Badania naukowe potwierdzają antropogeniczny charakter zmian klimatu. Svante Arrhenius już w 1896 r. obliczył wpływ emisji CO₂ na temperaturę. Dane z rdzeni lodowych, pomiary satelitarne i obserwacje klimatyczne potwierdzają, że ostatnie dekady były najcieplejszym okresem od tysięcy lat. Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) podkreśla, że jeśli emisje nie zostaną znacząco zmniejszone, do końca XXI wieku temperatura może wzrosnąć nawet o 3°C.

Społeczność międzynarodowa reaguje na kryzys klimatyczny – najważniejszym porozumieniem jest Porozumienie Paryskie z 2015 r., którego celem jest ograniczenie wzrostu temperatury globalnej do 1,5–2°C względem epoki przedindustrialnej. To ambitny cel wymagający współpracy wszystkich krajów i szybkiej transformacji gospodarek.

 Materiały dodatkowe: 

• Wideo: „Czy to człowiek zmienia klimat?” – kanał Nauka. To Lubię